James Cook was een Britse ontdekkingsreiziger, cartograaf en marineofficier die in de achttiende eeuw naam maakte met zijn expedities naar Oceanië. Hij is voornamelijk bekend om zijn drie zeiltochten aan boord van de HMS Endeavour (1768-1771), de HMSC Resolution en de HMSS Discovery (1772-1775) en de HMS Discovery en de HMS Chatham (1780-1783). Cooks reizen waren een belangrijke stap in het ontdekken en cartograferen van onbekende gebieden, maar ze hadden ook een impact op de lokale bevolking en de wereldpolitiek.
Eerste jaren
James Cook werd op 7 captain-cooks.nl november 1728 in Marton-in-Cleveland (North Yorkshire) geboren. Hij was het jongste kind van James Cook sr., een landbouwer, en zijn vrouw Grace Pace. In 1741 verhuisde de familie naar Airey Holme Farm in Middleton Tyas, waar ze hun leven lang zouden blijven wonen.
Cook begon op vijftienjarige leeftijd bij John Walker & Sons in Whitby als leerling timmerman. Hij bleef daar tot 1746 en werkte later voor andere scheepsbouwers, voordat hij zich aansloot bij de marine vanwege de uitblijvende economische verbeteringen.
Marinecarrière
In mei 1755 ging Cook aan boord als matroos op het fregatschip HMS Eagle. Hij groeide snel door de rangen, waarbij hij in oktober datzelfde jaar tot onderste luitenant werd bevorderd. In maart 1757 voer hij mee met het Esk- eskadron en keerde terug naar Engeland aan boord van de HMS Pembroke.
In mei 1762 ging Cook aan boord als kapitein van de HMS Grenville, waarbij hem door generaal Jeffrey Amherst werd gevraagd om te assisteren in de strijd tegen Frankrijk. In hetzelfde jaar sloot hij zich aan bij de Britse Expeditie naar Oceanië.
Eerste reis (1768-1771)
In 1768, toen Cook werd aangesteld als kapitein van de HMS Endeavour, stond deze tot een opdracht om de locatie te vinden waar de planeet Venus in de zon zou schijnen bij een zonsverduistering. Deze was noodzakelijk voor de astronomische berekeningen van Newton en halen daarmee het begrip over wat later bekendstaat als de wetten van Kepler. Cooks opdracht bestond echter ook om te zoeken naar nieuwe gebieden, plantsoorten, vogels en dieren.
Deze expeditie eindigde met het ontdekken van Tahiti en waarneming van een zonsverduistering, die de waarheid van Newtons wetten bevestigden. Vervolgens verkende Cook in 1770 Nieuw-Zuid-Wales op Australië.
Tweede reis (1772-1775)
In september 1768 stelde een commissie het plan om naar Antarctica te varen ter uitvoering, van waaruit men hoopte dat de Zuidpool werd bereikt. Vanaf de HMS Resolution en de HMS Adventure vertrok Cook op 13 augustus 1772 in zee met ongeveer honderd bemanningsleden.
Op het eiland South Georgia ontdekte hij drie Britse walvissen, die vermoedelijk vanuit Engeland waren gebracht om bij te tanken. In mei 1773 vertrok de HMS Resolution en in juni bereikte hij Antarctica voor het eerst op 17 januari 1774.
Derde reis (1780-1783)
Cook keerde terug naar Engeland, waar een nieuwe expedities werd aangesteld om de Britse havens te beschermen tegen Fransen. Na twee jaar in Engeland doorgebracht te hebben met zijn bemanning en na opnieuw uitgerust te zijn gegaan, begon Cook aan zijn laatste expeditie.
Deze reis was bedoeld om als buffer voor het Verenigd Koninkrijk tussen Rusland en de Franse koloniën in. Op 11 juli vertrok hij met twee schepen (de HMS Discovery en de HMSS Chatham).
Naast hun beschermingsopdracht voerden de bemanningsleden van Cook ook nog aan boord van de zeilboten een grootscheepse bestemmeling. Het waren de eerste Britten die aldaar kwamen op bezoek.
Vervolging en dood
Op 13 februari maakte de bemanning, onder leiding van Thomas Fannin, nog net niet aanstalten om de HMS Resolution te doen ontploffen met een kanonschot. Hierop stortten beide schepen in elkaar toen het voorhoedekruit werd afgevuurd.
Op 3 oktober stuurde Cook zijn beste man, William Bligh, per schip naar Engeland en maakte hij de rest van de bemanning als gevangene achter hem aan. Tijdens deze laatste opdracht zouden al snel alle Britse vlaggenschoppen voor Frankrijk verloren gaan.
Een klein aantal matrozen sloot zich aan bij een groep Nieuw-Zeelands-Maori strijders en verslagen Engelsen om de Britten te helpen uit hun toestand. Alleen een kleine afgezonderde handvol, inclusief Cook, overleefden deze strijd.
Op 6 oktober werd Kapitein James Cook in Hawaï vermoord door gebeurtenissen die onderling met elkaar waren verbonden.